reklam
reklam
SON DAKİKA

Köroğlu Gazetesi | Bolu

MEKKE ŞERİFİ HÜSEYİN, OSMANLI DEVLETİNE KARŞI AYAKLANDI (05 HAZİRAN 1916)

MEKKE ŞERİFİ HÜSEYİN, OSMANLI DEVLETİNE KARŞI AYAKLANDI (05 HAZİRAN 1916)
29 Mayıs 2017 - 12:50

Birinci Dünya Savaşının başlamasının temel sebepleri, 19. Yüzyıldaki siyasi ve ekonomik gelişmeler sonucunda ortaya çıkmıştır. İngiltere, bir taraftan uzun süredir sömürgesi durumunda olan Hindistan’ın deniz yolunun güvenliğini sağlamak, bir yandan da “petrolün”   ana vatanı Arabistan Yarımadası üzerindeki etkinliğini arttırma çabasındaydı. İngiltere bu politikasını, Arabistan Yarımadası’nda yaygınlaştırmada Mekke Emiri Şerif Hüseyin’i mihenk olarak almıştır. Böyle bir yola başvurmalarının nedeni ise Şerif Hüseyin’in, temeli Arap Milliyetçiliği olan bir Arap Krallığı kurma ve başkanı olma düşüncesini bilmeleridir.

İngiltere, Şerif Hüseyin’in ayaklanma isteğini daha önceden fark etmiş olmasına rağmen, Osmanlı Devleti ile de ilişkisinin tamamen bozulmasını istemiyordu. Birinci Dünya Savaşının başlaması İngiltere’yi daha kararlı hareket etmeye zorladı. Bu nedenle İngiltere, hemen Şerif Hüseyin ile ilişkiye girerek kendilerine yardım ettiği takdirde, her türlü yabancı saldırıya karşı koruyacakları garantisini verdi.

İngiltere, Arapları Osmanlı Devletine karşı kışkırtmak amacıyla yaptığı propagandaları 1915 yılının başlarında oldukça yoğunlaştırdı. İngilizler, uçaklarla attıkları bildirilerde Osmanlı Devleti’nin gayri müslim Almanlarla birlikte savaşa girdiklerini,   Arapların Şerif Hüseyin’in etrafında toplanmaları gerektiğini anlatıyorlardı. Nitekim 4 Temmuz 1915 tarihinde Hicaz ve çevresi için gönderdikleri erzağa, Osmanlı memurlarının el koyduğu haberini yayıyor, yeniden erzak sevk edeceklerini bildiriyorlardı. İngiltere’nin yaymaya çalıştığı bu tür haberlerin aslı olmadığı gibi, Osmanlı’nın yardım gemilerinin Hicaz Bölgesine ulaştırmaya çalıştığı erzakın, ulaşmaması için Fransızlarla birlikte engellemeye çalışıyorlardı.

Şerif Hüseyin; oğullarından Faysal’ı, Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Harplerindeki durumunu öğrenmesi için İstanbul’a göndermişti. Faysal, İstanbul’dan dönüşünde, Suriye’ye uğrayıp, buradaki cemiyetlerle de görüşmeler yaptı. Faysal ile cemiyet üyeleri arasında yapılan görüşmeler de, Osmanlı Devleti’ne karşı İngiltere ile işbirliği kararı alındığı gibi, gelecekteki Arap Krallığı’nın sınırları da belirlendi.

Şerif Hüseyin de, Şam Protokolü kapsamında oğlu Abdullah ile Kahire’deki İngiliz Başkonsolos’u Lord Kitchener’e, bir anlaşma yapabilmek için müracaatta bulundu. İngiltere’nin asıl politikası, Kanal üzerindeki Türk gücünü uzaklaştırmaktı. Şerif Hüseyin, Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklanmak için İngiltere’den 50.000 sterlin, silah, cephane ve erzak istedi. İngiltere’de Kanal üzerindeki amaçlarına ulaşabilmenin yolunu Arap isyanında görüyordu. Bu nedenle isyan için gerekli hiçbir maddi yardımı esirgemedi.

Birinci Dünya Savaşı başlamadan hemen önce, dünyadaki bloklaşmalar ve sömürge yarışı, Osmanlı Devletinin de bloklar içerisine girmesine neden olmuştur. Osmanlı Devleti tercihini Almanlardan yana kullanmıştır.   Almanya’nın dış politika hedefleri arasında, İngiltere’nin sömürgesi Hindistan’ı ve petrol bölgesi olan Arabistan Yarımadası’nı ele geçirmek de vardı. Almanya’nın bu politikasını bilen İngiltere bunu engelleyebilmek için, bu bölgede kendi egemenliğini ya da kendi himayesinde bir gücün egemenliğini sağlamak istiyordu. İngiltere bu politikası doğrultusunda, Osmanlı Devleti ile arasının açık olduğunu bildiği Mekke Emiri Şerif Hüseyin ile ilişki kurdu. Şerif Hüseyin liderliğindeki Arapları Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklandırmak istedi. 1912 yılından itibaren görüşmelerde bulunduğu Şerif Hüseyin ile temasa geçti.

Şerif Hüseyin’in bağımsız Arap Krallığı kurmak ve Hilafet’in de Padişah’tan alınması hususunda, İngiltere’nin kendisine yardım etme isteğini İngiltere kabul edince Şerif Hüseyin ile İngiltere arasındaki münasebetler Ocak 1916 yılında bir anlaşmayla sonuçlandı. Şerif Hüseyin anlaşmaya vardığı İngilizler’in yönlendirmesi ile Osmanlı Devleti’ne 5 Haziran 1916’da isyanı başlattı. 26 Haziran’da bağımsızlık bildirisi yayınladı. Oğlu Faysal 5 Haziran’da Mekke’deki Türk garnizonuna saldırdı. Fahrettin Paşa bu saldırıyı püskürttü. 10 Haziran’da Faysal bu kez Kâbe’deki 1400 kişilik muhafız birliğine saldırdı. Mekke garnizonu üç hafta içinde Arapların eline geçti. Cidde’de İngilizlerin savaş gemileri ve uçaklarının da destek verdikleri bir saldırı başladı. 13 Haziran’da isyancılar Cidde’yi ele geçirdi. Hicaz bölgesini hâkimiyetine alan Şerif Hüseyin, 2 Kasım 1916’da kendisini Arap dünyasının kralı olarak ilan etti. İngiltere ve Fransa, 3 Ocak 1917’de kendisini sadece Hicaz kralı olarak tanıdıklarını bildirdiler.

Birinci Dünya Savaşının bitiminden sonra İhtilaf kuvvetleri, Ürdün’de kendilerine bağlı bir yönetim kurdular. İngiltere’nin, 1921’de Abdullah’ı Ürdün Emiri, diğer oğlu Faysalı da Irak Kralı yapması Şerif Hüseyin’in Arap dünyasındaki otoritesini iyice sarstı. Mart 1924te, Türkiye’de halifeliğin kaldırılmasından sonra kendisini halife ilan ettiyse de Mekke’yi kuşatan İbni Suud Abdülaziz tarafından krallığına ve halifelik iddialarına son verildi. Şerif Hüseyin 1930 yılına kadar Kıbrıs’ta sürgün hayatı yaşadı. Bundan sonra Şerif Hüseyin, Ürdün Emiri olan oğlu Abdullah’ın yanına gitti. Bir yıl sonra, 1931 yılında öldü.

30 MAYIS

1740- Osmanlı Devleti, Fransa ile kapitülasyon antlaşması yaptı.

1921- Çankaya Köşkü, Mustafa Kemal’e armağan edildi. Atatürk, köşkü bir yazı ile orduya bağışladı.

1954- Demokrat Parti iktidarı Kırşehir’i ilçe yaptı. Kırşehir 3 yıl sonra yeniden il oldu.

1990- Fransa, İngiltere’den sığır ve sığır eti ithalini deli dana hastalığı nedeniyle yasakladı.

31 MAYIS

1900- Boer Savaşı sonunda, İngilizler Güney Afrika’yı ele geçirdi.

1927- Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi kuruldu.

1930- İstanbul’da Galata Köprüsü’nden müruriye (geçiş parası) kaldırıldı.

1933- İstanbul Darülfünunu’nun kapatılıp yerine Milli Eğitim Bakanlığına bağlı yeni bir üniversitenin
kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi. MEB, ”İstanbul Üniversitesi”ni kurmakla görevlendirildi.

1974- Devlet memurlarıyla ilgili Kanun Hükmünde Kararname yürürlüğe girdi. Böylece hafta tatilleri cumartesi ve pazar olmak üzere iki gün oldu.

1999- Terör örgütü PKK’nın elebaşı Abdullah Öcalan’ın yargılanmasına İmralı Adası’nda başlandı.

2000- Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’na Mustafa Bumin seçildi.

2010- İsrail, ”Rotamız Filistin Yükümüz İnsani Yardım” kampanyası kapsamında, Gazze’ye insani yardım malzemesi götüren 6 gemilik filoya saldırdı. Olayda 9 Türk hayatını kaybetti, çok sayıda kişi de yaralandı.

01 HAZİRAN

1911- Türk Hava Kuvvetleri kuruldu.

1919- İtalyanlar Milas’ı işgal etti.

1919- Yunanlılar Ödemiş’i işgal etti.

1921- İtalyanlar Antalya ve çevresini boşaltılmaya başladı.

1931- Bursa-Mudanya demiryolu devlet tarafından satın alındı.

1932- Maliye Bakanlığı’na bağlı Tekel Genel Müdürlüğü kuruldu.

1943- İstanbul Radyosu, deneme yayınına başladı.

1973- Yunan hükümeti monarşiyi kaldırarak Cumhuriyet ilan etti.
2000- İşsizlik Sigortası yürürlüğe girdi.

02 HAZİRAN

1931- Devlet Denizyolları İdaresi’yle Liman İşletmesi birbirinden ayrıldı.

1934- Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunu TBMM’de kabul edildi.

1935- Türkiye’de ilk kez pazar günü resmi tatil uygulamasına başlandı.

1964- Demokratik, laik ve ulusal bir Filistin devleti kurmayı amaçlayan ve çeşitli ulusal örgütleri bir araya
getiren Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ), Kudüs’te kuruldu. Yaser Arafat, 3 Şubat 1968’de örgütün başına geçti.
1966- Kıbrıs’ta Rumlar, Lefkoşa’nın Türk kesimine giriş çıkışı yasakladı.

1978- Madrid Büyükelçisi Zeki Kuneralp’in eşi Necla Kuneralp ile emekl1i Büyükelçi Beşir Balcıoğlu katledildi. Suikastı bir Ermeni örgütü üstlendi.
1980- Yahya Demirel, ”mobilya davası”nda Zonguldak Ağır Ceza Mahkemesince 4 yıl ağır hapse çarptırıldı.

2016- Almanya’da Federal Meclis, 1915 olaylarını soykırım olarak niteleyen tasarıyı onayladı.

03 HAZİRAN

1912- İstanbul’un İshakpaşa semtinde çıkan yangında; 1.111 ev, 118 dükkân, 6 cami, 3 hamam, 5 okul kül oldu.

1933- Sümerbank’ın kuruluşuna ilişkin kanun kabul edildi.
1937- Ertuğrul gemisi şehitleri anısına Japonya’da dikilen anıt açıldı.
1963- Şair Nazım Hikmet (Ran) Moskova’da 61 yaşında öldü.

2016- Dünya boksunun efsane ismi Muhammed Ali yaşamını yitirdi.

04 HAZİRAN

1878- Kıbrıs, Osmanlı devletinden ayrılarak İngiliz egemenliğine girdi.

1932- Türkiye’deki yabancıların kamu işlerinde çalışması yasaklandı.

1937- Orman Genel Müdürlüğü kuruldu.

1994- İslam toplumunda kadınların baskı altında olduğunu söyleyen Bangladeşli yazar Teslime Nesrin, radikal
dinciler tarafından ölümle tehdit edildi.

05 HAZİRAN

1916- Mekke şerifi Hüseyin, Osmanlı devletine karşı ayaklandı.

1919- Yunanlılar Akhisar’ı işgal etti.

1919- İtalyanlar Yatağan’ı işgal etti.

1947- ABD Başkanı Truman, Dışişleri Bakanı George C. Marshall tarafından hazırlanan ve komünizm tehdidine
karşı koymayı amaçlayan ”Marshall Planı”nı imzaladı.
1964- Hükümetin Kıbrıs’a müdahale kararı üzerine, ABD Başkanı Johnson, İnönü’ye, müdahalede ABD yardımından silahların kullanılamayacağını belirten bir mektup gönderdi.
1967- İsrail ile Arap ülkeleri arasında; tarihe ”Altı Gün Savaşı” diye geçen çatışmalar başladı. Çatışmalar
sonrasında, kendi topraklarından daha fazla toprak elde eden İsrail, Gazze Şeridi’ni, Bethelem ve Hebron
kentlerini, Batı Şeria’yı ve Golan Tepeleri’ni ele geçirdi.

 

 

 

Kep Adresi [email protected]