Porsuk ağacı, çok uzun yaşayan, farklı çevre koşullarına dayanabilen, tarihî ve kültürel değeri yüksek bir ağaç türü. Batı Karadeniz bölgesinde porsuk ağaçlarının yaşı yüzlerce yılla ölçülüyor.
Zonguldak Alaplı İlçesinin Gümeli ormanlarında, Karabük'ün Yenice ilçesinin Kavaklı ormanlarında, Düzce’nin Yığılca ilçesinde “Gökçeağaç Porsuk Ağacı Tabiat Anıtı”, Bolu’nun Yedigöller Milli Parkı Şelale - Gülen Kayalar - Derin Göl arasındaki yürüyüş parkurunda da birçok yaşlı “Anıt Porsuk Ağacı” bulunuyor. Dayanıklı yapısına rağmen porsuk ağacı popülasyonu; iklim değişimleri, insan faaliyetleri, aşırı kesim, habitat parçalanması, yangın, yoğun otlatma ve yetersiz gençleşme nedeniyle geriliyor. Bu kapsamda 25 bilim insanının katkılarıyla kurulan konsorsiyumla, “Avrupa porsuk ağacının korunması ve iyileştirilmesi için eylem çağrısı” makalesi hazırlandı.
GENÇ AĞAÇLAR YETİŞEMİYOR
Makalede porsuk ağaçlarının popülasyonuna ilişkin en temel sorunun genç ağaçların yetişmemesi olduğu belirtildi. Tohum üretiminin az ve düzensiz olması, tohumların geç çimlenmesi, genç fidelerin kuraklığa ve otlanmaya açık olması, türün gelişimini zorlaştırıyor.
“PORSUK AĞAÇLARININ POPÜLASYONUNUN KORUNMASI VE GENÇLEŞTİRİLMESİNE KATKI SAĞLANACAĞINI DÜŞÜNÜYORUZ”
Uluslararası makalede, Düzce Üniversitesi Süs ve Tıbbi Bitkiler Üretim, Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Necmi Aksoy da yer aldı. Araştırmada “25 soru” cevap arandığını belirten Aksoy, “Avrupa porsuğunu korumak, yalnızca yaşlı ve tekil ağaçları korumakla mümkün değildir. Türün tarihsel yayılışı, genetik çeşitliliği, gençleşme koşulları, hayvanlarla ilişkisi ve değişen iklim birlikte değerlendirilmelidir. Bu kapsamda uluslararası konsersiyumun porsuk ağaçlarının korunması üzerine çalışması oldu. Biz de bu çalışmada üzerimize düşen görevi yerine getirdik. Araştırmada 25 soru üzerinde duruldu. Çalışmada, bu sorular üzerinden cevaplar aranarak, porsuk ağacının geleceğine yönelik öneriler sıralandı. Sorulardan örnek vermek gerekirse, ‘Porsuk ağaçları, doğallaştırma çalışmalarına nasıl dâhil edilebilir?’, ‘Baskı altında gelişimini sürdüren genç porsuklar, açıklık oluştuğunda ne ölçüde hızlı büyüyerek üst tabakaya ulaşabilir?’ şeklindeydi. Bu çalışmayla, bölgede binlerce yıldır var olan porsuk ağaçlarının popülasyonunun korunması ve gençleştirilmesine katkı sağlanacağını düşünüyoruz” dedi.
KORUMA VE EKOLOJİK RESTORASYON ÖNERİLERİ
Makalede porsuk ağaçlarının korunmasına yönelik önerilerde bulunuldu. İklim değişiklikleri ve geyik türlerinin beslenme baskısına dikkat çekildi. Geyiklerin, genç porsuk sürgünlerini yiyerek gelişimi engellediği belirtildi. Makalede yer alan başlıca öneriler şu şekilde:
- Genç fidanların otçullardan korunması,
- Gerektiğinde orman örtüsünde kontrollü açıklıklar oluşturulması,
- Yaşlı ormanların ve tohum taşıyan kuşların korunması,
- İzole popülasyonlar arasında ekolojik koridorlar kurulması,
- Yerel genetik kaynaklarla fidan üretimi ve dikim yapılması,
- Yabani ve süs amaçlı dikilmiş porsuk ağaçların genetik karışımının izlenmesi,
- Kent ve kent çevresinde kendiliğinden yayılan yeni porsuk ağacı topluluklarının takip edilmesi,
- Porsuk ağacının yeniden doğallaştırma ve karma orman restorasyonu çalışmalarına dâhil edilmesi.
Makale; Trees, Forest and People dergisinde, “Seeing yew for the forest: a call to action for improving conservation and restoration of the European yew (Taxus baccata L.)” başlığıyla yayımlandı.
