Bir öğünde yalnızca ne yediğimiz değil, yediklerimizi hangi sırayla tükettiğimiz de kan şekeri üzerinde etkili olabilir mi?

Son yıllarda yapılan araştırmalar, bu sorunun cevabının beslenme alışkanlıklarımızı yeniden değerlendirmemizi gerektirebileceğini gösteriyor. Özellikle zeytinyağının yemek sonrası kan şekeri üzerindeki etkisi dikkat çekiyor.

Diyabet dünyada ve Türkiye'de büyüyen bir sorun

Uluslararası Diyabet Federasyonunun 2025 yılı verilerine göre, 2024 yılında dünya genelinde 20-79 yaş aralığında yaklaşık 589 milyon yetişkin diyabetle yaşıyordu. Bu sayının 2050 yılında 853 milyona ulaşması bekleniyor. Türkiye'de ise aynı yaş grubunda yaklaşık 9,6 milyon kişinin diyabetle yaşadığı tahmin ediliyor. Diyabetli kişilerin yaklaşık yüzde 45,5'inin hastalığından haberdar olmadığı belirtiliyor. Bu rakamlar, diyabetin önlenmesi ve kontrolü için beslenme alışkanlıklarının ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor.

Yemekten sonra kan şekeri neden yükselir?

Karbonhidratlar sindirim sırasında glukoza parçalanarak kana geçer. Sağlıklı bir metabolizmada insülin, kan şekerinin kontrol altında tutulmasına yardımcı olur. Ancak insülinin yetersiz üretildiği veya etkisinin azaldığı durumlarda kan şekeri daha fazla yükselebilir ve uzun süre yüksek kalabilir. Bu nedenle diyabet yönetiminde yalnızca açlık kan şekeri değil, yemek sonrası glukoz düzeyleri de önem taşır. Peki, bu yükselişi etkileyen tek faktör karbonhidrat miktarı mıdır?

Önce sebze ve protein, sonra karbonhidrat

İnsanlarda yapılan bazı çalışmalar, öğündeki besinlerin tüketim sırasının yemek sonrası kan şekeri yanıtını değiştirebildiğini gösteriyor. Sebze ve protein kaynaklarını karbonhidratlardan önce tüketmek, bazı kişilerde glukoz yükselişini azaltabiliyor. Mide boşalmasının yavaşlaması ve bağırsak hormonlarının etkilenmesi, bu sonucun olası açıklamaları arasında yer alıyor. Ancak sebzeyi veya proteini önce tüketmekle zeytinyağını tek başına tüketip ardından karbonhidrat almak aynı şey değil.

Zeytinyağı kan şekerini etkiliyor mu?

Bu konuda insanlarda yapılmış çalışmalar bulunuyor. Sağlıklı yetişkinlerde yürütülen bir araştırmada, Akdeniz tipi bir öğüne 10 gram sızma zeytinyağı eklenmesinin yemek sonrası kan şekeri yanıtını etkilediği bildirildi. Açlık kan şekeri yüksek kişilerde yapılan başka bir çalışmada da öğüne zeytinyağı eklenmesiyle benzer yönde sonuçlar elde edildi. Tip 1 diyabetli bireylerde yürütülen bir araştırmada ise sızma zeytinyağı içeren bir öğünün glukoz yanıtı, düşük yağlı ve tereyağı içeren öğünlerle karşılaştırıldı. Bulgular, öğünün yağ içeriği ve türünün yemek sonrası kan şekeri yanıtını değiştirebileceğini düşündürüyor. Zeytinyağının mide boşalmasını yavaşlatması ve GLP-1 gibi bağırsak hormonlarını etkilemesi olası mekanizmalar arasında gösteriliyor. Peki, zeytinyağını özellikle karbonhidratlardan önce tüketmek daha fazla yarar sağlar mı? İşte bu sorunun yanıtı henüz kesin değil. Mevcut insan çalışmalarında zeytinyağı çoğunlukla öğünün bir parçası olarak tüketildi. Dolayısıyla zeytinyağıyla yemeğe başlamanın etkisini doğrudan sınayan klinik araştırmalara ihtiyaç var.

Farelerde yürütülen yeni bir araştırma ise zeytinyağının glukozdan önce verilmesinin kan şekeri yanıtını nasıl değiştirdiğini inceliyor. Bu bulgular yeni araştırmalar için önemli bir soru ortaya koysa da hayvan deneylerindeki sonuçların insanlarda da aynı şekilde gerçekleşeceği söylenemez.

Araştırmalar, öğündeki besinlerin tüketim sırasının yemek sonrası kan şekeri üzerinde etkili olabileceğini gösteriyor. Sebze ve protein kaynaklarını karbonhidratlardan önce tüketmek, bazı kişilerde kan şekeri yükselişini azaltabiliyor. Zeytinyağı da bu açıdan araştırılan ve olumlu sonuçların elde edildiği besinlerden biri. Ancak etkinin kişiden kişiye değişebileceği ve özellikle zeytinyağıyla yemeğe başlamanın yararını doğrulamak için daha fazla insan çalışmasına ihtiyaç olduğu da unutulmamalıdır.

Sağlığınıza dikkat edin, sağlıcakla kalın.